Co to jest entomofagia?

Entomofagia to jedzenie owadów. W odniesieniu do ludzi mówi się czasem o antropo-entomofagii. Słowo pochodzi z greki: entomon to owad, a phagein to jeść.

Ile osób na świecie je owady?

Według FAO owady są częścią tradycyjnej diety co najmniej 2 mld ludzi. Globalny atlas jadalnych owadów z 2024 r. wymienia ponad 2200 gatunków jedzonych w 128 krajach.

Czy entomofagia jest legalna w Polsce?

Tak. W UE owady są nową żywnością i mogą być sprzedawane po dopuszczeniu. Dotyczy to dziś czterech gatunków: mącznika młynarka, świerszcza domowego, szarańczy wędrownej i pleśniakowca lśniącego.

Czy jedzenie owadów jest zdrowe?

Owady dopuszczone jako żywność dostarczają pełnowartościowego białka, tłuszczów, błonnika i składników mineralnych. Osoby uczulone na skorupiaki, mięczaki lub roztocza powinny jednak uważać, bo mogą zareagować także na owady.

Entomofagia: co to jest jedzenie owadów?

Entomofagia brzmi jak termin medyczny, ale opisuje coś bardzo zwyczajnego dla dużej części świata: jedzenie owadów. W tym tekście wyjaśniamy, co dokładnie oznacza słowo entomofagia, ile osób i gatunków dotyczy, dlaczego ludzie jedzą owady i jak wygląda entomofagia w Polsce i w Unii Europejskiej.

Entomofagia: definicja

Entomofagia to jedzenie owadów. Słowo pochodzi z greki: éntomon oznacza owada, a phageín jeść. W biologii termin dotyczy wszystkich zwierząt, które żywią się owadami, na przykład jaskółek, nietoperzy czy mrówkojadów. Gdy mowa o ludziach, używa się też precyzyjniejszego określenia antropo-entomofagia, ale w codziennym języku i w mediach „entomofagia” oznacza po prostu jedzenie owadów przez ludzi.

W szerszym znaczeniu do entomofagii zalicza się czasem też jedzenie innych drobnych stawonogów, np. pająków czy skorpionów, choć biologicznie nie są to owady. Piszemy o nich w tekście jadalne pająki.

Entomofagia na świecie w liczbach

Jedzenie owadów nie jest niszową modą, tylko jedną z najstarszych tradycji żywieniowych ludzkości:

Według FAO owady są częścią tradycyjnej diety co najmniej 2 mld ludzi.
Globalny atlas jadalnych owadów z 2024 r. wymienia ponad 2200 gatunków owadów jedzonych w 128 krajach.
Najwięcej gatunków je się w Azji, Ameryce Północnej (zwłaszcza w Meksyku) i Afryce.
Większość jadalnych owadów wciąż zbiera się ze środowiska, a tylko niewielką część hoduje.

Więcej sprawdzonych danych, wraz ze źródłami, zebraliśmy w zestawieniu owady jadalne w liczbach.

Jakie owady je się najczęściej?

Według zestawień FAO najczęściej jedzone na świecie są:

Chrząszcze i ich larwy, np. larwy kózkowatych i mącznika.
Gąsienice motyli, np. afrykańskie gąsienice mopane i poczwarki jedwabnika.
Błonkówki, czyli pszczoły, osy i mrówki (często ich larwy i poczwarki).
Prostoskrzydłe: koniki polne, świerszcze i szarańcza.
Pluskwiaki, np. cykady, oraz termity i ważki.

Kilka przykładów potraw z różnych regionów: prażone chapulines z Meksyku, smażone świerszcze i larwy z ulicznych straganów Tajlandii, gąsienice mopane w południowej Afryce czy jaja mrówek w meksykańskich escamoles. Pełny przegląd znajdziesz w tekście gdzie na świecie je się robaki.

Dlaczego ludzie jedzą owady?

Powody są różne w zależności od miejsca i czasu:

Dostępność. W tropikach owady są duże, liczne i łatwe do zebrania, często sezonowo w ogromnych ilościach.
Wartości odżywcze. Owady dostarczają pełnowartościowego białka, tłuszczów, żelaza i cynku. Przy suszonych świerszczach białko stanowi zwykle ponad połowę masy.
Smak. W wielu kulturach owady są przysmakiem, a nie jedzeniem z konieczności. Niektóre, jak escamoles w Meksyku, należą do drogich specjałów.
Środowisko. Hodowla owadów potrzebuje zwykle mniej paszy i ziemi niż hodowla bydła i daje mniej emisji gazów cieplarnianych na kilogram białka. Porównanie w liczbach znajdziesz w kalkulatorze śladu środowiskowego białka.

Entomofagia w Europie i w Polsce

W Europie jedzenie owadów długo było rzadkością, choć nie zupełnie obcą. Już Arystoteles opisywał smak cykad, a w dawnej Europie jedzono m.in. chrabąszcze majowe, z których we Francji i Niemczech gotowano zupę.

Dziś owady wracają na europejskie stoły jako tzw. nowa żywność. W UE każdy owad musi przejść ocenę bezpieczeństwa EFSA, zanim Komisja Europejska dopuści go do sprzedaży. Obecnie dopuszczone są cztery gatunki:

Gatunek	Przykładowe produkty
mącznik młynarek (larwy)	suszone larwy, proszek, mąka
świerszcz domowy	suszone świerszcze, mąka ze świerszczy
szarańcza wędrowna	suszona i mrożona szarańcza
pleśniakowiec lśniący (larwy)	suszone i mrożone larwy, pasta, proszek

Produkty z owadami muszą mieć je wyraźnie wymienione w składzie, łacińską nazwą i ostrzeżeniem dla alergików. Szczegóły wyjaśniamy w tekście mąka ze świerszczy w produktach i oznaczenia na etykiecie.

Polacy podchodzą do entomofagii ostrożnie. Według badań Uniwersytetu Warszawskiego odsetek osób, które odmówiłyby spróbowania jedzenia z owadów, wzrósł z 40% w 2022 r. do 63% w 2024 r. Główną barierą jest wstręt, a nie cena czy smak.

Czy entomofagia jest bezpieczna?

Owady z hodowli dopuszczonych w UE przechodzą kontrolę podobną do innych produktów spożywczych. Najważniejsze zasady:

Uważaj na alergie. Owady zawierają tropomiozynę, białko obecne też w skorupiakach i roztoczach. Osoby uczulone na krewetki lub kurz domowy mogą zareagować także na owady.
Nie jedz dzikich owadów. Owady złapane na łące, w lesie czy w domu mogą zawierać pestycydy, pasożyty i bakterie.
Kupuj produkty z pewnego źródła, z polską etykietą, nazwą gatunku i danymi producenta.

Jeśli chcesz zacząć, najłatwiej sięgnąć po mąkę ze świerszczy dodaną do wypieków albo po łagodne w smaku suszone mączniki. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz na stronie owady jadalne.

Podsumowanie

Entomofagia to jedzenie owadów, praktykowane przez co najmniej 2 mld ludzi na świecie i obejmujące ponad 2200 gatunków. W Europie owady wracają do diety jako nowa żywność: w UE dopuszczono cztery gatunki, które można legalnie kupić także w Polsce. Mimo wartości odżywczych i mniejszego śladu środowiskowego większość Polaków wciąż podchodzi do nich z dystansem.