Skorpion: jak wygląda, czy jest groźny i czy skorpiony się je
Redakcja Paka Robaka · Aktualizacja:
Skorpion to jedno z najbardziej charakterystycznych zwierząt świata: z wielkimi szczypcami i ogonem uniesionym nad grzbietem, zakończonym jadowym kolcem. W tym tekście wyjaśniamy, jak wygląda skorpion, które gatunki są naprawdę groźne, czy skorpiony żyją w Polsce i w popularnych krajach wakacyjnych, co robić po użądleniu i gdzie na świecie skorpiony trafiają na talerz.
Skorpion: co to za zwierzę?
Skorpiony (Scorpiones) to rząd pajęczaków, czyli krewnych pająków, kleszczy i roztoczy. Nie są owadami: mają osiem nóg do chodzenia i ciało podzielone na głowotułów i odwłok. Różnicę między owadami a pajęczakami wyjaśniamy w przewodniku owady: budowa i najważniejsze grupy.
To bardzo stara grupa zwierząt. Skorpiony żyły już ponad 400 mln lat temu, a ich budowa od tamtej pory niewiele się zmieniła. Na świecie opisano ponad 2,5 tys. gatunków. Najwięcej żyje w ciepłych, suchych regionach: na pustyniach, sawannach i w lasach tropikalnych, ale niektóre gatunki spotyka się też w górach i w południowej Europie.
Jak wygląda skorpion?
- Szczypce (nogogłaszczki) z przodu ciała, którymi skorpion chwyta i przytrzymuje ofiarę.
- Cztery pary nóg do chodzenia.
- Długi, członowany ogon (zaodwłok), zakończony pęcherzykiem jadowym i zakrzywionym kolcem.
- Grzebienie na spodzie ciała, czyli narządy zmysłu, którymi skorpion wyczuwa podłoże.
- Kilka par prostych oczu na głowotułowiu, choć skorpiony widzą słabo i polegają głównie na dotyku i wyczuwaniu drgań.
Ciekawostka: oskórek skorpionów świeci w świetle ultrafioletowym na niebiesko-zielono. Badacze wykorzystują to, szukając skorpionów nocą z lampą UV.
Skorpiony są zwykle aktywne nocą. W dzień chowają się pod kamieniami, korą, w szczelinach murów i w norkach. Polują na owady, pająki i inne małe zwierzęta, a duże gatunki nawet na jaszczurki i gryzonie. Samice rodzą żywe młode, które przez pierwsze dni lub tygodnie jeżdżą na grzbiecie matki.
Czy skorpion jest groźny?
Wszystkie skorpiony mają jad, ale tylko niewielka część gatunków jest groźna dla człowieka. Przy użądleniu większości z nich objawy przypominają użądlenie osy lub pszczoły: ból, zaczerwienienie i obrzęk, które mijają po kilku godzinach.
Niebezpieczne gatunki żyją głównie w Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie, w Indiach, Meksyku i na południu USA. Należą do nich m.in. skorpiony z rodzajów Androctonus i Leiurus. Ich jad działa na układ nerwowy i może być groźny zwłaszcza dla dzieci, osób starszych i chorych.
Zasada praktyczna: groźniejsze bywają skorpiony z cienkimi, delikatnymi szczypcami i grubym ogonem, a łagodniejsze te z masywnymi szczypcami i cienkim ogonem. To jednak tylko wskazówka, a nie reguła.
Skorpiony w Polsce i w Europie
W Polsce nie ma rodzimych skorpionów. Najbliżej żyją one w południowej Europie: w Chorwacji, Słowenii, we Włoszech, w Grecji, Hiszpanii i Francji. Spotyka się tam głównie małe, ciemne skorpiony z rodzaju Euscorpius, mające zwykle 3–5 cm. Lubią wilgotne, ciemne miejsca: mury z kamienia, piwnice, stosy drewna, a czasem zaglądają do domów i apartamentów wakacyjnych.
Ich użądlenie jest dla zdrowego człowieka niegroźne. Przy dziecku albo osobie z alergią warto jednak zachować ostrożność i obserwować reakcję.
Jak uniknąć spotkania z bliska na wakacjach:
- strzepuj ubrania, ręczniki i buty przed założeniem, zwłaszcza jeśli leżały na ziemi,
- nie wkładaj rąk w szczeliny murów i pod kamienie,
- przed wyjazdem sprawdź bagaż, żeby nie przywieźć skorpiona do domu.
Co robić po użądleniu przez skorpiona?
- Przemyj miejsce wodą z mydłem.
- Przyłóż zimny okład, żeby zmniejszyć ból i obrzęk.
- Unieruchom kończynę i obserwuj objawy.
- Nie nacinaj rany i nie wysysaj jadu.
- Wezwij pomoc lub jedź do lekarza, jeśli pojawią się duszność, drętwienie, ślinotok, zaburzenia widzenia, silne pocenie, skurcze mięśni albo jeśli użądlone zostało małe dziecko, szczególnie w regionach, gdzie żyją groźne gatunki.
Czy skorpiony się je?
Tak. Najbardziej znanym miejscem jest Pekin, gdzie na ulicznych straganach, m.in. w okolicach ulicy Wangfujing, sprzedawano turystom smażone skorpiony nadziane na patyczki, obok szarańczy, larw i jedwabników. Skorpiony je się także w innych regionach Chin, w Tajlandii i Wietnamie. W Chinach hoduje się je również na potrzeby tradycyjnej medycyny.
Skorpiony do jedzenia smaży się w głębokim oleju, co neutralizuje jad. Osoby, które próbowały, opisują je jako chrupiące, z łagodnym smakiem kojarzonym ze skorupiakami. Kolec jadowy często się usuwa przed smażeniem.
W Unii Europejskiej skorpiony nie są dopuszczone jako żywność, podobnie jak jadalne pająki. Lizaki i słodycze z zatopionym skorpionem bywają sprzedawane jako ciekawostka, ale nie są dopuszczonym do jedzenia produktem. Jeśli szukasz egzotycznej, chrupiącej przekąski, w UE możesz legalnie kupić np. szarańczę jadalną lub suszone świerszcze. O innych egzotycznych przysmakach piszemy w tekście gdzie na świecie je się robaki.
Podsumowanie
Skorpion to pajęczak z jadowym kolcem na końcu ogona, krewny pająków. Na świecie żyje ponad 2,5 tys. gatunków, ale tylko nieliczne są groźne dla człowieka. W Polsce nie ma rodzimych skorpionów, a w południowej Europie żyją małe gatunki o słabym jadzie. W Chinach i innych krajach Azji skorpiony są jedzone jako przekąska, ale w UE nie są dopuszczone jako żywność.
Najczęściej zadawane pytania
Czy w Polsce żyją skorpiony?
W naturze nie. W Polsce nie ma rodzimych skorpionów. Zdarza się, że pojedyncze osobniki przyjeżdżają w bagażu z wakacji lub w transportach owoców, a niektóre gatunki trzyma się w terrariach.
Czy skorpiony w Chorwacji są groźne?
Nie. W Chorwacji i innych krajach południowej Europy żyją małe skorpiony z rodzaju Euscorpius. Ich użądlenie przypomina użądlenie osy i dla zdrowego człowieka nie jest niebezpieczne.
Czy skorpion to owad?
Nie. Skorpiony to pajęczaki, krewni pająków i kleszczy. Mają osiem nóg do chodzenia, parę szczypiec i ogon zakończony kolcem jadowym.
Czy skorpiony się je?
Tak, np. w Chinach, gdzie smażone skorpiony na patyczkach sprzedaje się turystom na ulicznych straganach, a skorpiony hoduje się też na potrzeby tradycyjnej medycyny. W UE skorpiony nie są dopuszczone jako żywność.
