Owady jadalne: robaki do jedzenia, które legalnie kupisz w Polsce

Owady jadalne przestały być wyłącznie ciekawostką z podróży do Azji. W Unii Europejskiej cztery gatunki są dopuszczone jako żywność, więc robaki do jedzenia możesz legalnie kupić także w Polsce: w całości, jako mąkę albo w gotowych produktach. Tu znajdziesz przegląd gatunków, smaków, wartości odżywczych i zasad rozsądnego wyboru.

Czym są owady jadalne?

Owady jadalne to gatunki hodowane na fermach specjalnie z przeznaczeniem na żywność. Nie są zbierane w lesie ani na łące. Po zakończeniu hodowli owady usypia się zimnem (zamraża), a potem suszy, praży albo mieli na proszek. Czym owady różnią się od innych „robaków” i jakie grupy owadów żyją w Polsce, wyjaśniamy w przewodniku owady: budowa, rozwój i najważniejsze grupy.

W prawie unijnym owady są „nową żywnością” (Novel Food) w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2015/2283. Każdy gatunek przechodzi osobną ocenę bezpieczeństwa i dostaje własne rozporządzenie wykonawcze. Dopiero wtedy może trafić na sklepową półkę.

Dla większości świata to nic nowego. Według raportu FAO z 2013 r. owady regularnie je około 2 miliardów ludzi, a na liście gatunków spożywanych na świecie jest ponad 1900 pozycji.

Robaki do jedzenia: cztery gatunki dopuszczone w UE

W codziennym języku mówimy „robaki do jedzenia”, „robaki spożywcze”, „robaki jadalne” albo „jadalne robaki”, choć biologicznie chodzi o owady i ich larwy. W UE jako żywność dopuszczono cztery gatunki:

Gatunek	Nazwa łacińska	Dopuszczone formy	Rozporządzenie wykonawcze
Świerszcz domowy	Acheta domesticus	mrożony, suszony, proszek, proszek częściowo odtłuszczony	(UE) 2022/188, (UE) 2023/5
Mącznik młynarek (larwy)	Tenebrio molitor	suszone, mrożone, proszek	(UE) 2021/882, (UE) 2022/169
Szarańcza wędrowna	Locusta migratoria	mrożona, suszona, proszek	(UE) 2021/1975
Pleśniakowiec lśniący (larwy)	Alphitobius diaperinus	mrożone, pasta, suszone, proszek	(UE) 2023/58

Świerszcz domowy

Najpopularniejszy owad jadalny w Europie. Ma najwięcej białka i łagodny, orzechowy smak. Kupisz go w całości jako przekąskę albo zmielony. Więcej o smaku i zastosowaniu przeczytasz na stronie o tym, jak wybrać suszone świerszcze.

Mącznik młynarek

Larwy mącznika są małe, złociste i bardziej tłuste od świerszczy. Smakują trochę jak prażone pestki słonecznika. Przewodnik po suszonych mącznikach dla ludzi wyjaśnia też, czym różnią się od karmy dla ptaków.

Szarańcza wędrowna

Największy z dopuszczonych owadów, z wyraźną chrupkością i smakiem kojarzonym z prażonymi orzechami. Jeśli zastanawiasz się, czy to w ogóle jest jedzenie, zajrzyj na stronę o tym, jak smakuje szarańcza jadalna.

Pleśniakowiec lśniący

Larwy podobne do mącznika, tylko mniejsze. W Polsce spotkasz je rzadko i raczej w przetworzonej formie, na przykład jako proszek w składzie gotowych produktów. Jak wygląda dorosły chrząszcz i dlaczego bywa też szkodnikiem, opisujemy w przewodniku o tym, czym jest pleśniakowiec lśniący.

Szerzej o różnicach między gatunkami piszemy w artykule jakie robaki nadają się do spożycia.

Kolejne wnioski o dopuszczenie owadów czekają na ocenę EFSA. Aktualne decyzje, dane o rynku i wyniki badań postaw konsumentów zebraliśmy w zestawieniu owady jadalne w liczbach.

A co z karaluchami do jedzenia?

Karaluchy do jedzenia, tarantule i inne jadalne pająki, skorpiony, mrówki, osy, szerszenie czy poczwarki jedwabnika są jedzone w niektórych krajach Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. W UE nie są dopuszczone jako żywność. Nie przeszły procedury nowej żywności, więc legalnie nie mogą być sprzedawane w Polsce do jedzenia.

Jeśli trafisz na nie w internecie, najczęściej są to dekoracje, karma albo produkty sprowadzane poza kontrolą. Nie traktuj ich jak przekąski.

Robaki do jedzenia dla ludzi a karma dla zwierząt

Suszone owady sprzedaje się też jako karmę dla ptaków, jeży, ryb czy gadów. Taki produkt jest wytwarzany według przepisów paszowych, a nie spożywczych. Karma nie jest jedzeniem dla ludzi, nawet jeśli w worku jest dokładnie ten sam gatunek.

Szukaj więc wyraźnej informacji, że produkt jest środkiem spożywczym. Pomaga też obecność wartości odżywczych w tabeli i ostrzeżenia o alergenach.

Jak smakują suszone robaki?

Suszone owady najczęściej porównuje się do prażonych orzechów, pestek albo chrupkiego popcornu. Same w sobie mają łagodny smak, więc sporo zależy od przypraw: sól, papryka, czosnek, curry czy chili.

• Świerszcze: suche, chrupiące, lekko orzechowe.
• Mączniki: delikatniejsze, maślane, kojarzą się z pestkami słonecznika.
• Szarańcza: największa i najbardziej wyrazista, chrupiąca skorupka, mięsiste wnętrze.

Więcej wrażeń smakowych i podpowiedzi, od czego zacząć, znajdziesz w tekście czy robaki są smaczne.

Wartości odżywcze owadów jadalnych

Suszone owady to przede wszystkim źródło białka i tłuszczu. Liczby różnią się w zależności od gatunku, paszy i sposobu suszenia, dlatego podajemy zakresy w suchej masie:

Gatunek	Białko	Tłuszcz	Energia (ok.)
Świerszcz domowy	55–70%	15–25%	400–500 kcal/100 g
Mącznik młynarek	45–55%	25–35%	500–550 kcal/100 g
Szarańcza wędrowna	45–60%	15–30%	400–500 kcal/100 g

Owady zawierają też chitynę, czyli wielocukier z pancerzyka. Organizm trawi ją tylko częściowo, więc działa podobnie do błonnika. Świerszcze dostarczają m.in. witaminy B12, żelaza i cynku, choć ilości zależą od produktu.

Jak owady wypadają na tle mięsa i roślin, opisujemy w artykule owady w diecie i ich wartość odżywcza.

Owady potrzebują też znacznie mniej paszy, wody i ziemi na kilogram białka niż bydło. Według FAO świerszcze przetwarzają paszę mniej więcej dwa razy wydajniej niż kurczaki i około dwunastu razy wydajniej niż bydło.

Suszone owady i inne formy produktów

Nie musisz zaczynać od całego świerszcza na łyżce. Owady jadalne znajdziesz w kilku postaciach:

• Suszone owady w całości: przekąska, posypka do sałatek, zup i makaronów.
• Mąka z owadów: najprostszy start, bo owada nie widać. Zobacz, jak używać jej w kuchni: mąka ze świerszczy.
• Słodycze: popularny prezent dla odważnych to czekolada z owadami.
• Produkty proteinowe: przekąski białkowe z owadów, w tym batony proteinowe z owadami, chipsy proteinowe i odżywki białkowe z owadów.
• Gotowe posiłki: na przykład dania instant z owadami.

Od czego zacząć, jeśli jesz owady pierwszy raz?

Największą barierą jest zwykle wygląd, a nie smak. Dlatego najłatwiej zacząć od produktów, w których owada nie widać, a potem przejść do całych owadów.

1. Krok pierwszy: łyżka mąki ze świerszczy w naleśnikach, koktajlu lub owsiance. Smak jest prawie niewyczuwalny.
2. Krok drugi: baton, chipsy albo czekolada z owadami. Owady są obecne, ale grają drugoplanową rolę.
3. Krok trzeci: kilka przyprawionych świerszczy lub mączników jako posypka do sałatki albo zupy.
4. Krok czwarty: szarańcza, czyli największy i najbardziej wyrazisty owad z dopuszczonych w UE.

Na początek wystarczy mała porcja, około 10 g. Dzięki temu sprawdzisz, czy smak Ci odpowiada i jak się po nim czujesz. Dobrym pomysłem jest też degustacja w towarzystwie: kilka rodzajów owadów na jednym talerzu, różne przyprawy i porównanie wrażeń.

Jak wybrać dobry produkt i czytać etykietę

Zanim coś kupisz, sprawdź kilka rzeczy na opakowaniu:

1. Nazwa i łacińska nazwa gatunku. Na etykiecie musi być np. „świerszcz domowy (Acheta domesticus)”. Brak gatunku to sygnał ostrzegawczy.
2. Gatunek dopuszczony w UE. Tylko cztery wymienione wyżej.
3. Pochodzenie i producent. Dobry produkt podaje kraj hodowli i dane firmy odpowiedzialnej za żywność.
4. Ostrzeżenie o alergii. Wymagane prawem przy produktach z owadami.
5. Skład. W suszonych owadach powinny być owady i ewentualnie przyprawy, bez długiej listy dodatków.
6. Opakowanie i data. Szczelne, najlepiej z zamknięciem strunowym, z czytelną datą minimalnej trwałości.

Nie istnieje żaden „E-numer dla owadów”. Owad musi być wpisany w skład pod swoją nazwą, więc nikt nie doda go do jedzenia po cichu.

Alergia na owady jadalne

Osoby uczulone na skorupiaki, mięczaki lub roztocza kurzu domowego mogą zareagować na owady. Odpowiadają za to podobne białka, m.in. tropomiozyna i kinaza argininowa. Jeśli masz taką alergię, nie próbuj owadów na własną rękę i najpierw porozmawiaj z lekarzem.

Jak przechowywać suszone owady?

Trzymaj je w szczelnie zamkniętym pojemniku, w suchym i chłodnym miejscu, z dala od światła. Suszone owady zachowują jakość przez wiele miesięcy, ale zawsze kieruj się datą na opakowaniu. Po otwarciu zjedz je w ciągu kilku tygodni, zanim stracą chrupkość.

Masz pytanie o owady jadalne? Napisz do nas: kontakt@pakarobaka.pl