Tarantula: jak wygląda, czy jest jadowita i czy żyje w Polsce
Redakcja Paka Robaka · Aktualizacja:
Słowo „tarantula” budzi grozę, ale w rzeczywistości oznacza w Polsce i w Europie coś innego niż na filmach. W tym tekście wyjaśniamy, jak wygląda tarantula, czy jest jadowita, czym różni się od włochatego ptasznika i czy tarantula ukraińska naprawdę żyje w Polsce. Na koniec piszemy, gdzie na świecie je się duże pająki.
Tarantula: co to za pająk?
Tarantula to nazwa dużych pająków z rodzaju Lycosa, należących do rodziny pogońcowatych (Lycosidae). Tak jak inne pająki tarantula nie jest owadem: ma osiem nóg, dwie części ciała (głowotułów i odwłok) i należy do pajęczaków. Więcej o tej różnicy piszemy w tekście tarantule w kuchni.
Nazwa pochodzi od miasta Taranto w Apulii na południu Włoch. Tam żyje tarantula apulijska, nazywana też włoską (Lycosa tarantula), i tam narodziła się legenda o tarantyzmie, czyli o tańcu, który miał ratować ukąszonych przed skutkami jadu. Od niej wzięła nazwę żywa tarantela, ludowy taniec południowych Włoch.
Tarantula a ptasznik: skąd zamieszanie?
W języku polskim i w większości języków europejskich „tarantula” to pająk z rodzaju Lycosa. W języku angielskim słowem „tarantula” określa się jednak ptaszniki (rodzina Theraphosidae): duże, mocno owłosione pająki z tropikalnych lasów i pustyń Ameryki, Afryki i Azji. Przez tłumaczenia filmów, gier i stron internetowych te dwa znaczenia się pomieszały.
Najważniejsze różnice:
| Cecha | Tarantula (Lycosa) | Ptasznik (Theraphosidae) |
|---|---|---|
| Rodzina | pogońcowate | ptasznikowate |
| Występowanie | Europa południowa i wschodnia, Azja | tropiki i subtropiki |
| Wielkość ciała | ok. 2–4 cm | od kilku do ponad 10 cm |
| Owłosienie | krótkie, gęste | długie, wyraźne „futro” |
| Jak poluje | aktywnie, z norki w ziemi | z kryjówki lub norki, zasadzka |
| Czy je się ją? | nie | tak, np. w Kambodży i Wenezueli |
Ptaszniki są też popularnymi zwierzętami terrarystycznymi, a w sklepach zoologicznych często sprzedaje się je pod angielską nazwą „tarantula”. Gdy więc ktoś mówi o hodowli tarantuli, zwykle chodzi o ptasznika.
Jak wygląda tarantula?
Tarantule z rodzaju Lycosa są masywnymi pająkami o krępym ciele i mocnych nogach. Samice są większe od samców. Typowe cechy:
- Ubarwienie maskujące w odcieniach szarości, brązu i beżu, z ciemniejszym wzorem na grzbiecie.
- Osiem oczu w trzech rzędach. Dwie pary dużych oczu z tyłu głowotułowia pozwalają dobrze widzieć ruch i polować także o zmroku.
- Gęste włoski na całym ciele i nogach, które wyczuwają drgania podłoża.
- Ciemna lub kolorowa spodnia strona ciała, którą tarantula pokazuje, gdy stawia się w pozycji obronnej.
Tarantula ukraińska (Lycosa singoriensis) to największy pająk kontynentalnej Europy. Samice osiągają około 3,5–4 cm długości ciała, a razem z nogami nawet ponad 10 cm.
Jak żyje tarantula?
Tarantule nie budują sieci łownych. Mieszkają w pionowych norach wykopanych w ziemi i wyścielonych pajęczyną, a polują aktywnie: czekają u wejścia do nory albo wychodzą na łowy nocą. Jedzą głównie owady, takie jak chrząszcze, świerszcze i koniki polne, a duże osobniki chwytają też inne pająki.
Bardzo ciekawa jest opieka nad potomstwem, typowa dla całej rodziny pogońcowatych. Samica nosi kokon z jajami przyczepiony do kądziołków, a po wylęgu młode pająki wspinają się na jej grzbiet i jeżdżą na nim przez kilka dni, zanim się rozejdą.
Czy tarantula jest jadowita?
Tak, tarantula ma jad, podobnie jak prawie wszystkie pająki. Używa go do paraliżowania owadów i innych drobnych zwierząt. Dla zdrowego dorosłego człowieka ukąszenie tarantuli nie jest jednak groźne: zwykle powoduje miejscowy ból, zaczerwienienie i obrzęk podobne do użądlenia osy. Tarantula unika ludzi i gryzie tylko w obronie, na przykład gdy zostanie przyciśnięta albo wzięta do ręki.
Legenda o śmiertelnie groźnym ukąszeniu tarantuli z Taranto nie ma potwierdzenia w medycynie. Historycy łączą tarantyzm raczej z ówczesnymi rytuałami i zjawiskami społecznymi niż z działaniem jadu. W Europie naprawdę niebezpieczne mogą być ukąszenia nielicznych gatunków pająków, a nie tarantul.
Po ukąszeniu wystarczy zwykle przemyć ranę i schłodzić miejsce. Jeśli pojawi się silna reakcja, duszność albo obrzęk w innym miejscu ciała, trzeba szybko skontaktować się z lekarzem, bo może to być reakcja alergiczna.
Tarantula ukraińska w Polsce: fakty i mity
Tarantula ukraińska, nazywana też południoworosyjską (Lycosa singoriensis), żyje na stepach Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Węgier, Bułgarii i południowej Rosji, a na zachodzie dociera do Austrii i Czech. Co kilka lat w polskich mediach pojawiają się doniesienia, że „tarantula ukraińska przywędrowała do Polski”, na przykład w Bieszczady.
Arachnolodzy studzą te emocje. Według cytowanych w mediach specjalistów z polskich uczelni nie ma żadnych okazów, zdjęć ani wiarygodnych obserwacji, które potwierdzałyby występowanie tego gatunku w Polsce. Za tarantule biorane są zwykle duże rodzime pająki, np. bagniki, pająki z rodzaju Arctosa i Alopecosa albo domowe kątniki. Rozpoznanie gatunku wymaga często obejrzenia pająka z bliska przez specjalistę.
W filmie poniżej przyrodnik pokazuje dużego pająka, którego nazywa się żartobliwie „polską tarantulą”.
Tarantule i ptaszniki w kuchni
Europejskich tarantul nikt nie hoduje na jedzenie. Na talerzach lądują za to ptaszniki. Najbardziej znane są smażone pająki z kambodżańskiego miasteczka Skuon, sprzedawane przy drodze z Phnom Penh. Duże ptaszniki je też m.in. lud Janomami w Wenezueli i Brazylii. Smak, sposób przyrządzania i ryzyko opisujemy w tekstach tarantule w kuchni i jadalne pająki.
W Unii Europejskiej pająki nie są dopuszczone jako żywność. Jeśli chcesz spróbować czegoś z tej kategorii legalnie, sięgnij po owady dopuszczone jako nowa żywność, takie jak suszone świerszcze czy szarańcza jadalna.
Podsumowanie
Tarantula to w Europie duży pająk z rodzaju Lycosa z rodziny pogońcowatych, a nie włochaty ptasznik, którego Anglicy nazywają tarantulą. Ma jad, ale jej ukąszenie jest dla zdrowego człowieka mniej więcej tak groźne jak użądlenie osy. Tarantula ukraińska to największy pająk kontynentalnej Europy, ale jej występowanie w Polsce nie zostało potwierdzone.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tarantula jest jadowita?
Tak, jak prawie wszystkie pająki ma jad, którym paraliżuje ofiary. Dla zdrowego człowieka jej ukąszenie nie jest groźne: zwykle przypomina użądlenie osy. Osoby uczulone powinny po ukąszeniu skontaktować się z lekarzem.
Czy tarantula ukraińska żyje w Polsce?
Nie ma potwierdzonych stanowisk tego gatunku w Polsce. Arachnolodzy podkreślają, że nie ma okazów ani wiarygodnych obserwacji, a doniesienia medialne dotyczyły najpewniej innych, podobnych pająków.
Czy tarantula to to samo co ptasznik?
Nie. W Europie tarantulą nazywa się duże pająki z rodzaju Lycosa z rodziny pogońcowatych. W języku angielskim słowem „tarantula” określa się natomiast ptaszniki (Theraphosidae), czyli duże, włochate pająki z tropików.
Ile żyje tarantula?
Samce tarantul z rodzaju Lycosa żyją zwykle 1–2 lata, a samice dłużej, do kilku lat. Ptaszniki trzymane w terrariach, zwłaszcza samice, mogą żyć nawet kilkanaście lub kilkadziesiąt lat.
Czy tarantule się je?
Tak, ale chodzi o ptaszniki, nie o europejskie tarantule. Najbardziej znane są smażone ptaszniki z kambodżańskiego miasteczka Skuon. W UE pająki nie są dopuszczone jako żywność.
