Pasikonik zielony: duży „konik polny”. Wygląd, życie, czy gryzie
Redakcja Paka Robaka · Aktualizacja:
Pasikonik zielony to duży, jaskrawozielony owad, którego wiele osób nazywa „dużym konikiem polnym” albo „świerszczem zielonym”. W rzeczywistości pasikonik nie jest ani konikiem, ani świerszczem. Poniżej wyjaśniamy, jak go rozpoznać, co je, czy gryzie i do czego służy jego „szabla”.
Pasikonik: co to za owad?
Pasikonik zielony (Tettigonia viridissima) należy do rodziny pasikonikowatych (Tettigoniidae) w rzędzie prostoskrzydłych (Orthoptera). To jeden z największych przedstawicieli tego rzędu w Polsce i gatunek pospolity na terenie całego kraju.
Słowo „pasikonik” oznacza całą rodzinę, ale w potocznej mowie najczęściej chodzi właśnie o pasikonika zielonego, bo jest największy i najłatwiej go zauważyć. W Polsce żyją też mniejsze pasikoniki, m.in. gatunki o skróconych skrzydłach, które trudno dostrzec w trawie. Do tego samego rodzaju co pasikonik zielony należy m.in. pasikonik śpiewający (Tettigonia cantans), podobny z wyglądu, ale o krótszych skrzydłach. Laikowi trudno je odróżnić, dlatego w tym artykule skupiamy się na najczęściej spotykanym pasikoniku zielonym.
Jak wygląda pasikonik zielony?
Ciało dorosłego pasikonika ma około 3–4 cm długości, a ze skrzydłami sięga nawet około 5 cm. Skrzydła są dłuższe od odwłoka. Owad jest jaskrawozielony, co świetnie maskuje go wśród liści; czasem ma brązowawy pasek wzdłuż grzbietu.
Najważniejsze cechy rozpoznawcze:
- czułki dłuższe od ciała, cienkie jak nitki,
- duże tylne nogi do skakania,
- długie skrzydła złożone daszkowato na grzbiecie,
- u samicy długie, szablaste pokładełko na końcu odwłoka.
Pokładełko to nie żądło
Długa „szabla” samicy budzi niepokój, bo wygląda groźnie. To pokładełko, czyli narząd do składania jaj. Samica wbija je w glebę i składa jaja pod powierzchnią ziemi. Pasikonik nie ma żądła i nie może nikogo nim ukłuć.
Pasikonik a konik polny
Pasikonik i konik polny to różne rodziny prostoskrzydłych. Konik polny ma krótkie, grube czułki, jest roślinożerny i śpiewa w dzień, a pasikonik ma czułki dłuższe od ciała, jest wszystkożerny i aktywny głównie wieczorem i nocą. Szczegółowe porównanie, razem z szarańczą, znajdziesz w artykule konik polny a szarańcza: czym się różnią.
Dlaczego mówi się „zielony konik polny”?
Bo wielkość i kolor robią wrażenie, a nazwa „konik polny” jest najbardziej znana. Gdy ktoś wpisuje w wyszukiwarkę „duży konik polny” albo „konik polny zielony” z długimi czułkami, prawie zawsze chodzi o pasikonika zielonego.
Świerszcz zielony: skąd ta nazwa?
„Świerszcz zielony” to błędna, choć popularna nazwa pasikonika. Pasikonik gra podobnie jak świerszcze, bo pociera o siebie przednie skrzydła, i też śpiewa po zmroku, stąd pomyłka. Prawdziwe świerszcze należą jednak do innej rodziny, mają spłaszczone ciało i są brązowe lub czarne. Więcej o nich przeczytasz w przewodniku świerszcz: jak wygląda, co je i jak cyka.
Jak żyje pasikonik zielony?
Pasikonik zielony przechodzi przeobrażenie niezupełne, bez stadium poczwarki.
- Jaja samica składa latem i jesienią w glebie. Zimują w ziemi, a niektóre mogą przeleżeć tam więcej niż jedną zimę.
- Larwy wylęgają się wiosną. Wyglądają jak małe, bezskrzydłe pasikoniki i kilka razy linieją.
- Dorosłe owady pojawiają się od około lipca i żyją do października, aż do pierwszych mrozów.
Pasikoniki są aktywne głównie od późnego popołudnia do nocy. Samce śpiewają głośno od lipca do września, często siedząc wysoko w koronach drzew i krzewów. Ich głos to długie, metaliczne, ciągłe cykanie, słyszalne z daleka w ciepłe wieczory.
Jak śpiewa pasikonik?
Pasikonik gra skrzydłami, a nie nogami. Na spodzie lewego przedniego skrzydła ma żyłkę z szeregiem drobnych ząbków, którą pociera o krawędź prawego skrzydła. Konik polny robi to inaczej: pociera tylnym udem o skrzydło. Narządy słuchu pasikonik ma na goleniach przednich nóg, podobnie jak świerszcze.
Śpiew służy przede wszystkim do zwabiania samic. Ponieważ dźwięk jest wysoki i ciągły, trudno zlokalizować, skąd dochodzi. Często wydaje się, że pasikonik siedzi tuż obok, a w rzeczywistości gra kilka metrów wyżej w koronie drzewa.
Gdzie żyje pasikonik zielony?
Pasikonik zielony występuje prawie w całej Polsce, a także w dużej części Europy. Lubi miejsca z wysoką roślinnością i krzewami: nieskoszone łąki, zarośla, miedze, skraje lasów, przydroża, parki, ogrody i działki. Unika terenów, gdzie trawa jest stale krótko koszona.
W dzień siedzi zwykle nieruchomo wśród liści, gdzie dzięki zielonej barwie jest prawie niewidoczny. Najłatwiej go wypatrzeć w sierpniu, gdy jest dorosły i najaktywniejszy. Czasem wieczorem przylatuje do światła i wpada przez otwarte okno do mieszkania. Nie ma powodu do paniki: wystarczy ostrożnie przykryć go szklanką, wsunąć pod nią kartkę i wypuścić owada na zewnątrz.
Pasikoniki same też są pokarmem dla innych zwierząt. Polują na nie ptaki, nietoperze, pająki, a także drapieżne owady.
W filmie poniżej możesz zobaczyć pasikonika zielonego z bliska i przyjrzeć się jego budowie.
Co je pasikonik?
Pasikonik zielony jest wszystkożerny, a w dużej mierze drapieżny. Poluje na inne owady i ich larwy: mszyce, gąsienice, muchy. Uzupełnia dietę roślinami, np. liśćmi i kwiatami.
Młode larwy, które wylęgają się wiosną, są małe i delikatne, więc na początku jedzą więcej pokarmu roślinnego i drobne owady. Im są większe, tym częściej polują na większą zdobycz. Pasikonik chwyta ofiarę przednimi nogami pokrytymi kolcami i rozdrabnia ją żuwaczkami.
Dzięki temu jest pożyteczny w ogrodzie. Ogranicza liczebność owadów, które szkodzą roślinom, a sam nie wyrządza zauważalnych szkód. Jeśli widzisz go na działce, nie ma potrzeby go przeganiać.
Czy pasikonik gryzie?
Tak, pasikonik zielony może ugryźć, jeśli weźmiesz go do ręki. Ma mocne żuwaczki przystosowane do chwytania i rozdrabniania owadów, więc ugryzienie bywa wyraźnie odczuwalne, a czasem lekko przetnie skórę. Nie jest jednak jadowity i nie atakuje ludzi sam z siebie.
Jeśli chcesz pokazać pasikonika dziecku, obserwujcie go na liściu albo w przezroczystym pojemniku, a potem wypuśćcie. Nie trzymaj go w palcach. Po ugryzieniu wystarczy umyć skórę wodą z mydłem; jeśli pojawi się silny obrzęk lub zaczerwienienie, które się powiększa, skontaktuj się z lekarzem, tak jak przy każdej rance.
Czy pasikonik zielony jest jadalny?
W niektórych krajach je się różne prostoskrzydłe, ale pasikonik zielony nie jest dopuszczony jako żywność w Unii Europejskiej. Spośród krewnych pasikonika w UE jako „nową żywność” zatwierdzono tylko szarańczę wędrowną i świerszcza domowego z hodowli. Listę gatunków, które można legalnie jeść, znajdziesz w artykule jakie robaki nadają się do spożycia.
Nie jedz owadów złapanych w ogrodzie czy na łące: mogą zawierać pestycydy i pasożyty. Jeśli ciekawi Cię smak prostoskrzydłych, sprawdź przewodnik po szarańczy jadalnej z legalnych hodowli. Osoby uczulone na skorupiaki, mięczaki lub roztocza kurzu domowego powinny zachować ostrożność, bo owady mogą wywołać reakcję krzyżową.
Podsumowanie
Pasikonik zielony to duży, zielony owad z czułkami dłuższymi od ciała, aktywny wieczorem i nocą. Je głównie inne owady, więc w ogrodzie jest sprzymierzeńcem. Może uszczypnąć, ale nie jest groźny, a „szabla” samicy to pokładełko, nie żądło. To nie konik polny ani świerszcz, tylko przedstawiciel osobnej rodziny pasikonikowatych.
Najczęściej zadawane pytania
Ile żyje pasikonik zielony?
Dorosłe pasikoniki żyją od około lipca do października i giną z nadejściem mrozów. Cały rozwój, licząc zimowanie jaj w glebie, trwa zwykle rok, a czasem dłużej, bo jaja mogą przeleżeć w ziemi więcej niż jedną zimę.
Czy pasikonik zielony lata?
Tak. Ma długie, dobrze rozwinięte skrzydła, sięgające dalej niż koniec odwłoka, i sprawnie lata, choć na krótkich dystansach często po prostu skacze.
Czy pasikonik jest szkodnikiem w ogrodzie?
Nie. Zjada sporo innych owadów, m.in. mszyce i gąsienice, a rośliny podgryza tylko uzupełniająco. Dla ogrodnika jest raczej sprzymierzeńcem.
Jak odróżnić samca od samicy pasikonika zielonego?
Samica ma na końcu odwłoka długie, szablaste pokładełko, a samiec go nie ma. Śpiewają tylko samce, więc głośno cykający pasikonik to zawsze samiec.
