Konik polny a szarańcza: czym się różnią? (i gdzie tu pasikonik)
Redakcja Paka Robaka · Aktualizacja:
Konik polny a szarańcza: wiele osób myśli, że to zupełnie różne owady, a inni używają tych nazw zamiennie. Prawda leży pośrodku. Oba należą do tej samej rodziny, ale tylko szarańcza potrafi zmienić się w rój. A zielony owad z bardzo długimi czułkami, którego widzisz latem w ogrodzie, to zwykle jeszcze ktoś inny: pasikonik.
Konik polny a szarańcza: krótka odpowiedź
„Konik polny” to potoczna polska nazwa, a nie jednostka systematyczna. Najczęściej mamy na myśli małe szarańczaki z łąk, np. skorupniki (Chorthippus), takie jak samiec na zdjęciu powyżej. Należą one do rodziny szarańczowatych (Acrididae).
Szarańcza to również szarańczak z tej samej rodziny. Różnica polega na tym, że kilkanaście gatunków, m.in. szarańcza wędrowna i pustynna, potrafi w tłoku przejść z fazy samotnej w fazę stadną. Zmienia wtedy kolor, budowę ciała i zachowanie, a potem tworzy roje.
Najprościej: każda szarańcza to szarańczak, ale większość szarańczaków (w tym nasze koniki polne) nigdy szarańczą się nie staje. Więcej o biologii, gatunkach i plagach przeczytasz w artykule szarańcza: co to jest i czy występuje w Polsce.
Pasikonik a szarańcza: to inna rodzina
Pasikoniki (Tettigoniidae) to odrębna rodzina owadów prostoskrzydłych. U nas najbardziej znany jest pasikonik zielony (Tettigonia viridissima), duży, intensywnie zielony owad długości ok. 3–4 cm (bez skrzydeł mierzy mniej).
Po czym poznasz pasikonika?
- Czułki są cienkie jak nitki i dłuższe niż całe ciało. Szarańczaki mają czułki krótkie i grubsze.
- Pokładełko: samice mają na końcu odwłoka długie, szablaste pokładełko do składania jaj. Wiele osób bierze je za żądło, ale pasikonik nie żądli.
- Pora aktywności: pasikoniki są aktywne głównie o zmierzchu i w nocy, szarańczaki w ciągu dnia, w słońcu.
- Dieta: pasikonik zielony jest w dużej mierze drapieżnikiem, poluje na mszyce, gąsienice i inne owady.
Dźwięk też je zdradza. Konik polny „gra”, pocierając tylną nogą o skrzydło, a pasikonik pociera o siebie skrzydłami. Głośne, długie cykanie w ciepły wieczór to zwykle pasikonik.
Szarańcza zielona i konik polny zielony
Hasło „szarańcza zielona” często wpisują osoby, które znalazły w ogrodzie lub na balkonie dużego zielonego owada. W Polsce prawie zawsze jest to pasikonik zielony albo zielono ubarwiony szarańczak łąkowy. Wiele koników polnych ma zielone formy, zwłaszcza skorupniki.
Szarańcza wędrowna też bywa zielona w fazie samotnej, ale w Polsce jest bardzo rzadka. Jeśli Twój „zielony konik polny” ma czułki dłuższe od ciała, to na pewno pasikonik, a nie szarańcza.
Porównanie w tabeli
| Cecha | Konik polny | Szarańcza | Pasikonik |
|---|---|---|---|
| Rodzina | szarańczowate (Acrididae) | szarańczowate (Acrididae) | pasikonikowate (Tettigoniidae) |
| Czułki | krótkie, krótsze od ciała | krótkie, krótsze od ciała | nitkowate, dłuższe od ciała |
| Aktywność | w dzień | w dzień (faza stadna), samotna częściej nocą | o zmierzchu i w nocy |
| Dźwięk | pocieranie nogą o skrzydło | słaby lub brak (w roju słychać szum skrzydeł) | pocieranie skrzydłami, głośne cykanie |
| Czy tworzy roje | nie | tak, w fazie stadnej | nie |
| Występowanie w Polsce | bardzo pospolity | szarańcza wędrowna rzadko, tylko w fazie samotnej | pospolity (pasikonik zielony) |
| Czy jadalny w UE | nie jest dopuszczony | tak: szarańcza wędrowna z hodowli | nie jest dopuszczony |
Jak odróżnić je w terenie: 4 kroki
Nie potrzebujesz lupy ani atlasu. Wystarczy przyjrzeć się owadowi z bliska przez kilka sekund, najlepiej gdy siedzi spokojnie na źdźble lub liściu. Jeśli chcesz go złapać, rób to delikatnie i wypuść go w tym samym miejscu.
- Spójrz na czułki. Jeśli są dłuższe niż ciało i cienkie jak włos, masz przed sobą pasikonika (albo świerszcza). Krótkie i grubsze czułki oznaczają szarańczaka, czyli konika polnego lub szarańczę.
- Sprawdź koniec odwłoka. Długa, zakrzywiona „szabla” to pokładełko samicy pasikonika. Szarańczaki mają pokładełko krótkie, prawie niewidoczne.
- Zwróć uwagę na porę dnia. Owad, który skacze spod nóg w południe na suchej łące, to najpewniej konik polny. Ten, który cyka z krzaka po zmroku, to zwykle pasikonik.
- Oceń wielkość. Nasze koniki polne mają zwykle 1,5–2,5 cm. Owad długości 4–6 cm o sylwetce szarańczaka to w Polsce rzadkość i wtedy warto zrobić zdjęcie, bo może to być szarańcza wędrowna albo okaz przywieziony z południa Europy.
Szarańcza a konik polny w Polsce
Na polskich łąkach żyje kilkadziesiąt gatunków szarańczaków i to one tworzą letni koncert w trawie w ciągu dnia. Żaden z nich nie tworzy rojów, więc nie trzeba się ich obawiać.
Szarańcza wędrowna bywa u nas notowana, ale rzadko i tylko pojedynczo. W przeszłości, m.in. w XVIII wieku, roje docierały na ziemie polskie, jednak od bardzo dawna nic takiego się nie wydarzyło.
Koniki polne są dla przyrody bardzo ważne. Zjadają trawy, ale nie w skali, która szkodziłaby rolnictwu, a same są pokarmem dla ptaków, jaszczurek, pająków i drobnych ssaków. Ich liczebność na łące to dobry wskaźnik tego, czy łąka jest koszona z umiarem i nie jest przesadnie pryskana.
O tym, jak wyglądają nasze koniki polne i pasikoniki oraz czy szarańcza żyje w Polsce, opowiada film z cyklu Gatunek Zero.
A świerszcz?
Świerszcze to kolejna rodzina prostoskrzydłych (Gryllidae), bliżej spokrewniona z pasikonikami niż z szarańczakami. Mają długie czułki, krępe ciało i są aktywne głównie nocą. Świerszcz domowy (Acheta domesticus) jest dopuszczony w UE jako żywność, a o tym, jak smakuje i jak go używać, piszemy na stronie suszone świerszcze.
Który z nich można jeść?
Z całej trójki w Unii Europejskiej jako żywność dopuszczona jest tylko szarańcza wędrowna (Locusta migratoria), na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) 2021/1975. Pochodzi z hodowli, a nie z łąki. Szczegóły znajdziesz na stronie szarańcza jadalna, a listę wszystkich czterech dopuszczonych gatunków w przewodniku jakie robaki nadają się do spożycia.
Nie jedz owadów złapanych w ogrodzie czy na polu: mogą zawierać pozostałości pestycydów i pasożyty. Osoby uczulone na skorupiaki, mięczaki lub roztocza kurzu domowego powinny przed spróbowaniem jakichkolwiek owadów skonsultować się z lekarzem, bo możliwa jest reakcja krzyżowa.
Najczęściej zadawane pytania
Czy szarańcza to konik polny?
W pewnym sensie tak. Oba należą do szarańczowatych, a szarańczą nazywamy te nieliczne gatunki, które w tłoku przechodzą w fazę stadną i tworzą roje. Każda szarańcza jest szarańczakiem, ale większość koników polnych nigdy nie staje się szarańczą.
Czy konik polny gryzie?
Konik polny jest mały i ma słabe żuwaczki, więc człowiekowi praktycznie nic nie zrobi. Duży pasikonik zielony potrafi boleśnie uszczypnąć, ale nie jest jadowity.
Czy pasikonik jest szkodnikiem?
Nie. Pasikonik zielony je głównie inne owady, w tym mszyce i gąsienice, a rośliny tylko uzupełniająco, dlatego w ogrodzie jest raczej sprzymierzeńcem.
Czy koniki polne można jeść?
W Meksyku i w Afryce jedzone są różne szarańczaki, ale w UE jako żywność dopuszczona jest tylko szarańcza wędrowna z hodowli. Owadów złapanych na łące nie należy jeść ze względu na pestycydy i pasożyty.
