Chapulines: meksykańskie koniki polne z Oaxaki

Chapulines to jedna z najbardziej znanych potraw z owadów na świecie. Prażone koniki polne z limonką i chili sprzedaje się na każdym targu w meksykańskiej Oaxace, podaje do mezcalu i posypuje nimi tacos. W tym tekście wyjaśniamy, czym są chapulines, jak smakują, jak się je przygotowuje i czy możesz ich spróbować w Polsce.

Co to są chapulines?

Chapulín (l.mn. chapulines) to w meksykańskim hiszpańskim konik polny. Słowo pochodzi z języka nahuatl, którym mówili m.in. Aztekowie. Jako potrawa chapulines to najczęściej młode koniki polne z gatunku Sphenarium purpurascens, które masowo występują na polach kukurydzy i fasoli w środkowym i południowym Meksyku.

Jedzenie koników polnych ma w Meksyku tradycję sięgającą czasów przedkolumbijskich. Najmocniej jest związane ze stanem Oaxaca, gdzie chapulines są dziś jednym z symboli lokalnej kuchni, obok czekolady, mezcalu i sosów mole. Z prostoskrzydłymi, do których należą koniki polne, świerszcze i szarańcza, zapoznasz się bliżej w tekście konik polny: jak wygląda i czy jest jadalny.

Jak się łowi i przygotowuje chapulines?

Sezon na chapulines trwa mniej więcej od końca pory deszczowej do zimy, gdy na polach jest najwięcej młodych owadów. Rolnicy i zbieracze łowią je wcześnie rano, kiedy koniki są jeszcze zziębnięte i powolne, zwykle siatkami przeciąganymi po roślinach. Dla wielu rodzin to dodatkowe źródło dochodu, a dla upraw ograniczenie liczby owadów, które zjadają liście.

Tradycyjne przygotowanie jest proste:

1. Koniki polne myje się i krótko gotuje lub sparza.
2. Następnie praży się je na glinianym talerzu (comal), aż staną się chrupiące.
3. Na koniec doprawia się je czosnkiem, sokiem z limonki, solą i suszonym chili, czasem także sokiem z agawy.

W filmie poniżej możesz zobaczyć, jak wygląda zbieranie i przygotowanie chapulines w Oaxace.

¿Cómo se recolectan y cocinan los chapulines en Oaxaca? (¿Qué comer? del Blog Sección Amarilla)

Jak smakują chapulines?

Chapulines są przede wszystkim chrupiące, słone i kwaśne. Sam konik polny ma łagodny, lekko orzechowy, ziemisty smak, więc o charakterze przekąski decydują przyprawy: czosnek, limonka i chili. Osoby, które próbują ich pierwszy raz, często porównują je do prażonych pestek albo chipsów o smaku limonki.

Duże znaczenie ma wielkość. Małe chapulines są jednolicie chrupiące, a większe mają twardsze nogi i skrzydła, które czasem się odrywa. Więcej o tym, jak smakują różne owady, piszemy w tekście jak smakują owady.

Z czym je się chapulines?

W Oaxace chapulines je się na wiele sposobów:

• Same, jako przekąska, garściami z papierowej torebki, często do piwa lub mezcalu.
• W tacos i tlayudach, czyli dużych, chrupiących plackach kukurydzianych z fasolą i serem.
• Z guacamole jako chrupiący dodatek.
• W quesadillach z serem oaxaca, który dobrze się ciągnie.
• Mielone na sól, którą podaje się do mezcalu z plasterkiem pomarańczy.

Chapulines a wartości odżywcze

Chapulines, tak jak inne prostoskrzydłe, zawierają dużo białka. Suszona szarańcza i świerszcze mają zwykle ponad połowę suchej masy w postaci białka, a do tego tłuszcze, błonnik w postaci chityny i składniki mineralne, takie jak żelazo i cynk. Dokładne wartości dla chapulines zależą od gatunku, wieku owadów i sposobu przygotowania, zwłaszcza od ilości soli.

Porównanie białka w różnych owadach i produktach znajdziesz w przewodniku owady w diecie i w zestawieniu owady jadalne w liczbach.

Chapulines i ołów: na co uważać?

Na początku lat 2000. lekarze w Kalifornii powiązali podwyższony poziom ołowiu we krwi części dzieci i kobiet z przywożonymi z Oaxaki chapulines. Kalifornijski departament zdrowia ostrzegał w 2003 r., że niektóre partie zawierały bardzo dużo ołowiu, a inne wcale. Późniejsze badania wskazały jako ważne źródło naczynia z ołowiową glazurą, w których rozcierano przyprawy z kwaśnym sokiem z limonki.

Dla turysty jedzącego chapulines od czasu do czasu na targu ryzyko jest niewielkie, ale warto pamiętać o dwóch zasadach: nie przywozić dużych ilości na regularne jedzenie w domu i nie podawać ich małym dzieciom ani kobietom w ciąży. Osoby uczulone na skorupiaki lub roztocza powinny uważać na koniki polne tak jak na wszystkie owady.

Czy chapulines można kupić w Polsce?

Chapulines to gatunek, który nie jest dopuszczony w UE jako nowa żywność. Spośród prostoskrzydłych dopuszczono tylko szarańczę wędrowną (Locusta migratoria) i świerszcza domowego (Acheta domesticus). Produkty z chapulines oferowane w internecie poza UE nie przeszły więc unijnej oceny bezpieczeństwa.

Danie w stylu chapulines przygotujesz jednak z legalnych owadów. Weź suszoną szarańczę albo suszone świerszcze, podgrzej je na suchej patelni z odrobiną oleju i posiekanym czosnkiem, a na koniec skrop limonką i posyp solą oraz chili. Podawaj jako przekąskę albo dodatek do tacos, np. na domowej tortilli proteinowej.

Podsumowanie

Chapulines to prażone koniki polne z meksykańskiej Oaxaki, doprawiane czosnkiem, limonką i chili. Są chrupiące, sycące i mają długą tradycję, ale w UE nie są dopuszczone jako żywność. Jeśli chcesz poczuć ich smak w Polsce, przygotuj je w wersji z legalnej szarańczy lub świerszczy.