Przejdź do treści
Menu
Bezpieczeństwo i zakupy

Hodowla świerszczy na żywność: warunki, przepisy, koszty i czy to się opłaca

Redakcja Paka Robaka · Aktualizacja:

Świerszcz domowy, zbliżenie na głowę, czułki i przednie odnóża
Fot. Matthew Lindsey, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Po wpisaniu „hodowla świerszczy” znajdziesz przede wszystkim poradniki o pudełku z torfem i karmówkach dla gekona. To zupełnie inny temat niż hodowla owadów, które mają trafić do chleba czy batonów. Żywność z owadów wymaga zgodności z unijnymi przepisami, kontroli nad paszą i technologii, a także rynku, którego w Polsce wciąż w zasadzie nie ma. Poniżej zebraliśmy dane z badań i dokumentów urzędowych oraz własne wyliczenia dla każdego, kto rozważa taki biznes.

Tekst ma charakter informacyjny, a nie porady prawnej czy inwestycyjnej. Przepisy się zmieniają, więc przed inwestycją sprawdź wymogi u powiatowego lekarza weterynarii i prawnika.

Jak wygląda hodowla świerszczy według badań?

Hoduje się głównie świerszcza domowego (Acheta domesticus), jedyny świerszcz dopuszczony w UE jako nowa żywność. Więcej o samym gatunku piszemy w tekście o świerszczu domowym. Warunki z trzech recenzowanych prac nie są identyczne:

Parametr Lundy i Parrella (PLoS ONE, 2015) Oonincx i wsp. (PLoS ONE, 2015) Morales-Ramos i wsp. (PLoS ONE, 2020)
Temperatura 29,0 ±2,1°C 28°C 27°C
Wilgotność 67,2% 70% 65%
Czas do zbioru 37 dni (pasza drobiowa), 43 dni (przetworzone odpady) ok. 7 tygodni 48,7–61,4 dnia do dorosłości
Przeżywalność różna, zależnie od paszy 55% (pasza kontrolna) 62–81,5%
Konwersja paszy (kg paszy na kg przyrostu) 1,47–1,91 (1,84–2,39 części jadalnej) 2,3–6,1 nie porównujemy, inne założenia

Rozrzut konwersji od 1,47 do 6,1 jest najważniejszą informacją w tej tabeli. Popularne zdanie „świerszcze przerabiają paszę 12 razy lepiej niż bydło”, oparte na raporcie FAO z 2013 r., to tylko jeden punkt tego zakresu. Sama pasza decyduje o tym, czy farma ma sens, a warunki doświadczalne nie zawsze przenoszą się na większą skalę.

Lundy i Parrella porównali też białko: 35% i 23% konwersji białka paszy na białko świerszcza, wobec 25–33% u brojlerów. Świerszcze na dobrej paszy wypadały więc podobnie jak kurczaki, a nie wielokrotnie lepiej.

Mit: świerszcze przerobią każdy odpad

Ta obietnica przewija się w wielu tekstach o owadach. Dla świerszczy nie wytrzymuje dwóch testów.

Biologia. W tym samym badaniu Lundy’ego i Parrelli na pozostałościach upraw, kiszonce z obornika i minimalnie przetworzonych odpadach padało ponad 99% owadów. Świerszcz to nie larwa muchy. Tę rolę pełni czarna mucha żołnierska.

Prawo. Rozporządzenie (UE) 2017/893 traktuje owady hodowane na białko przetworzone jako zwierzęta gospodarskie, a ich pasza nie może zawierać obornika, odpadów gastronomicznych, białek przeżuwaczy ani mączki mięsno-kostnej. Przepis dotyczy owadów na białko paszowe. Wymogi dla paszy przy produkcji żywności sprawdź w zezwoleniu i u PLW, ale nie opieraj biznesplanu na odpadach.

Wyniki paszy mają też wymiar bezpieczeństwa. W opinii z 2024 r. EFSA odnotowała, że firma Italian Cricket Farm zmieniła dostawcę paszy z powodu ołowiu. Pasza trafia tu prosto do gotowego produktu, bo zjada się całego owada.

Ile paszy potrzeba na kilogram mąki? Nasze wyliczenie

Nie znaleźliśmy tej liczby w polskich źródłach, więc policzyliśmy ją sami. Opinie EFSA z 2024 r. podają 19,7–20,9 g białka w świeżym (mrożonym) świerszczu i 61,7–68,6 g w proszku. Oznacza to, że na kilogram proszku potrzeba około 3,2 kg świeżych owadów, po usunięciu wody.

Wariant Konwersja (kg paszy na kg owadów) Pasza na 1 kg proszku
Najlepszy wynik, część jadalna (Lundy i Parrella) 1,84 ok. 6 kg
Dolna granica (Oonincx i wsp.) 2,3 ok. 7,4 kg
Górna granica (Oonincx i wsp.) 6,1 ok. 19,5 kg

To przybliżenie, a nie dane z farmy, i pomija straty na etapie przetwórstwa. Zakres można jednak od razu pomnożyć przez cenę paszy. Przy założonej przez nas cenie 2 zł za kilogram paszy koszt samej paszy to około 12–39 zł na kilogram proszku, bez prądu, ciepła, pracy, badań i opakowań.

Dane z USA są zbliżone co do rzędu wielkości. Morales-Ramos i wsp. (2020) modelowali koszt proszku na około 93 USD za kilogram (77–123 USD, ceny z 2019 r.), z czego pasza drobiowa to około 18 USD, a tanie produkty uboczne 2,07–4,71 USD. Koszt paszy stanowił więc około 19% całości. To model, a nie cena rynkowa, ale pokazuje, że najdroższa jest reszta: praca, ciepło i sprzęt.

Czym grozi wirus?

Wśród zagrożeń dla hodowcy wyróżnia się densowirus AdDV. Duffield i wsp. (Frontiers in Microbiology, 2021) opisują masową śmiertelność na farmach w Europie, Ameryce Północnej i Azji. Rethink Priorities (Rowe, 2024) podaje śmiertelność sięgającą 100%. Takacs i wsp. (2023) piszą, że nie ma potwierdzonych kolonii wolnych od wirusa.

Dla właściciela farmy oznacza to ryzyko, którego nie ma w typowych wyliczeniach: jedna infekcja może zniszczyć całą hodowlę, a wraz z nią wiele tygodni pracy. Stąd potrzeba oddzielania partii, higieny i własnego zapasu matecznego. Zagęszczenie również ma znaczenie, chociaż źródła podają różne wartości: Rowe pisze o około 0,09 owada na cm² i nigdy ponad 0,4, a Lundy i Parrella stosowali około 0,19.

Biała modułowa konstrukcja z przezroczystymi pojemnikami na świerszcze, wystawiona w galerii
Cricket Shelter, projekt modułowej farmy owadów pokazywany jako eksponat. Komercyjne hodowle wyglądają znacznie prościej. Fot. Mary Mark Ockerbloom, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Prawo: co musi spełnić hodowca w UE?

Świerszcz domowy może być sprzedawany jako żywność tylko w ramach zezwoleń wpisanych do unijnego wykazu. O tym, jak to działa, piszemy w tekście o nowej żywności. Dla przedsiębiorcy kluczowe są dwie daty.

Zezwolenie Firma Produkt Wyłączność do
(UE) 2022/188 Fair Insects mrożony, suszony, proszek 3 marca 2027
(UE) 2023/5 Cricket One proszek częściowo odtłuszczony 24 stycznia 2028

Do tych dat tylko wskazani posiadacze zezwoleń mogą korzystać z chronionych danych, chyba że inna firma uzyska własne zezwolenie. To drogi i wieloletni proces, a wynik nie jest pewny. EFSA pozytywnie oceniła w 2024 r. proszek Italian Cricket Farm, jednak w opinii z 2026 r. stwierdziła, że nie można potwierdzić bezpieczeństwa innego proszku, suszonego rozpyłowo, między innymi z powodu ftalanów, węglowodorów z olejów mineralnych i stanu mikrobiologicznego.

Polski przedsiębiorca powinien śledzić wygaśnięcie wyłączności w marcu 2027 r., bo ogólny mechanizm nowej żywności mówi, że po tym okresie z zezwolenia mogą korzystać także inni, o ile spełnią te same warunki i specyfikację. Warto to potwierdzić u prawnika.

Zezwolenia ograniczają też ilość owadów w żywności. Dla proszku Cricket One to między innymi 1,5 g na 100 g herbatników, 2 g na 100 g chleba i 5 g na 100 g zamienników mięsa. Rynek pojedynczego produktu nie jest więc tak duży, jak mogłoby się wydawać.

Co trzeba zrobić w Polsce?

Polska nie ma osobnej ustawy o hodowli owadów. Z dokumentów wynika, co następuje:

  1. Zgłoszenie do powiatowego lekarza weterynarii (PLW). Portal biznes.gov.pl podaje termin 30 dni przed rozpoczęciem działalności, opłatę 10 zł i kary od 200 do 5000 zł, choć sam opis nie wspomina o owadach. Od 18 marca 2026 r. obowiązuje ustawa o zdrowiu zwierząt, a nadzorowane podmioty muszą uzyskać numer WNI. Zapytaj PLW, jak to dotyczy owadów.
  2. Forma działalności. Według opracowania prawnego w serwisie Agrodoradca24 (Kolasa, 2022, jeszcze przed nową ustawą) hodowla owadów może być działalnością rolniczą poza CEiDG. Warto to sprawdzić u doradcy, bo przepisy się zmieniły.
  3. Nadzór nad żywnością. Ministerstwo Rolnictwa w odpowiedzi na interpelację nr 11931 (wrzesień 2025) wskazuje, że wiodącą rolę ma GIS, a nadzór dzielą inspekcje sanitarna i weterynaryjna. Według tego samego pisma na unijnej liście nie ma żadnego polskiego podmiotu, a projekt rozporządzenia o graficznym oznaczaniu produktów z owadów z 2023 r. wycofano.
  4. Higiena. Branżowy przewodnik IPIFF jest dobrym punktem wyjścia dla procedur.

Czy to się opłaca? Dane z Tajlandii i lekcje z bankructw

Mała hodowla bez ogrzewania. Raport FAO (Hanboonsong i wsp., 2013) opisuje tajskiego rolnika z dziesięcioma kojcami: około 100 kg z kojca, koszt 46 batów za kilogram, cena hurtowa 110 batów, około 66 tysięcy batów zysku z cyklu i cztery cykle rocznie. Klimat zapewnia tam ciepło za darmo, a koszty pracy są inne niż w Polsce, więc nie są to wyniki do przeniesienia.

Duże zakłady. Tu wyniki są brutalne:

  • Aspire Food Group (Kanada). Zakład w Ontario o powierzchni około 14 tysięcy m² miał produkować 12 tysięcy ton. Firma trafiła pod zarząd komisaryczny 6 maja 2025 r., a kanadyjskie Farm Credit Canada miało do odzyskania około 44 mln CAD. Zarządca wskazał problemy ze sprzętem. Kanadyjski rząd podał 8,5 mln CAD zwrotnego wsparcia.
  • Ÿnsect (Francja, mącznik). Likwidacja 1 grudnia 2025 r., zatrudnienie spadło z 360 do 43 osób.
  • FarmInsect (Niemcy). Niewypłacalność mimo ponad 16 mln euro finansowania.
  • Protix w Polsce. Pożyczka EBI 37 mln euro na zakład w Rawiczu nie została wypłacona.

Finansowanie branży spadło z 152 mln USD w 2024 r. do 88 mln USD w 2025 r. Większość tych firm działała na rynku pasz, gdzie według AgFunder białko z owadów kosztuje 2–10 razy więcej niż soja lub mączka rybna. Wniosek jest jednak uniwersalny: skala i miliony nie gwarantują rentowności. IPIFF szacował 3400 miejsc pracy w branży wobec prognozy 31 870 w 2030 r., co też warto traktować jako prognozę branży, a nie fakt.

Polski rynek. Ministerstwo Rolnictwa określiło w 2025 r. produkcję jako niszową i podało, że w latach 2023–2024 w Polsce nie dopuszczono żadnej przesyłki żywności z owadów z krajów trzecich. Ministerstwo Funduszy wymieniło w lutym 2026 r. cztery projekty z funduszy UE dotyczące owadów na łącznie około 8,9 mln zł, przy czym żaden nie wskazuje na świerszcze. Polska firma HiProMine działa w paszach. Nie znaleźliśmy danych o polskich farmach świerszczy na żywność, co samo w sobie jest informacją. Polacy też nie są przekonani, o czym świadczą dane w naszym zestawieniu statystyk o owadach jadalnych.

A ślad środowiskowy?

Argument ekologiczny zależy od miejsca i energii. Krytyczny przegląd analiz cyklu życia podaje od 4,2 kg CO2e na kilogram białka w Tajlandii, bez ogrzewania, do 33,49 kg w Wielkiej Brytanii, dla karmy dla zwierząt. Samo ogrzewanie stanowi w jednej z analiz 19% emisji, a autorzy zastrzegają, że wiarygodnych danych z zachodnich zakładów przemysłowych prawie nie ma. Polska zima oznacza dziesiątki stopni różnicy względem wymaganych 28–29°C. Porównanie z innymi źródłami białka znajdziesz w kalkulatorze śladu środowiskowego.

Coraz częściej rozważa się też dobrostan. Rethink Priorities wskazuje 15 obecnych problemów na farmach świerszczy i szacuje, że w 2020 r. hodowano 370–420 miliardów świerszczy i szarańczy.

Hodowla: lista kontrolna przed decyzją

To nasze podsumowanie tego, co musi być prawdą, żeby projekt miał sens:

  1. Masz odbiorcę (np. producenta żywności lub hotel), a nie tylko nadzieję na rynek.
  2. Wiesz, na którym zezwoleniu UE oprzesz produkt, i masz potwierdzenie od prawnika.
  3. Znasz cenę stabilnej, dopuszczonej paszy z badaniem na metale ciężkie.
  4. Policzyłeś ciepło: 28–29°C przez cały rok, także w styczniu.
  5. Masz plan na wirusa: odseparowane partie i zapas mateczny.
  6. Budżet zakłada badania każdej partii oraz opóźnienia.
  7. Masz sposób na wejście na rynek, na którym większość konsumentów nie chce jeść owadów.

Jeśli interesują Cię gotowe produkty zamiast hodowli, sprawdź mąkę ze świerszczy oraz suszone świerszcze. Hodowla karmowa z zoologicznego to osobna kategoria: nie jest przeznaczona do spożycia przez ludzi.

Produkty ze świerszczy mogą uczulać osoby z alergią na skorupiaki, mięczaki i roztocza kurzu domowego.

Źródła

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Polsce można hodować świerszcze na żywność?

Tak, ale nie wystarczy założyć hodowli. Trzeba zgłosić działalność do powiatowego lekarza weterynarii, a sprzedawany produkt musi mieścić się w zezwoleniu UE na nową żywność, które do 2027 i 2028 r. częściowo chroni wyłączność konkretnych firm. Szczegóły warto potwierdzić u PLW i prawnika.

Czym karmić świerszcze przeznaczone na żywność?

W UE nie wolno ich karmić obornikiem, odpadami gastronomicznymi ani białkami przeżuwaczy. Badanie Lundy'ego i Parrelli z 2015 r. pokazało też, że na resztkach roślinnych lub obornikowej kiszonce padało ponad 99% owadów, dobre wyniki dawała pasza drobiowa.

Ile paszy potrzeba na kilogram mąki ze świerszczy?

Według naszych szacunków od około 6 kg w najlepszych warunkach badawczych do około 20 kg przy słabszej konwersji. To przeliczenie współczynników z badań przez różnicę w zawartości białka w świerszczach świeżych i proszku, a nie dane z konkretnej farmy.

Czy hodowla świerszczy się opłaca?

Nie ma na to polskich danych, a Ministerstwo Rolnictwa nazywa produkcję niszową. W Tajlandii małe, nieogrzewane gospodarstwa bywają rentowne, natomiast duże zachodnie zakłady, jak Aspire w Kanadzie, upadły. Główne ryzyka to popyt, ogrzewanie, cena paszy i wirus.

Przeczytaj też