Czy mrówki są jadalne? Jak smakują i gdzie się je jada

Czy mrówki są jadalne? W wielu krajach tak, i to od setek lat. Meksykanie nazywają mrówcze larwy „kawiorem pustyni”, Tajowie dodają jaja mrówek do zup i sałatek, a w Kolumbii prażone mrówki sprzedaje się jak u nas orzeszki. W Polsce i całej UE mrówki nie są jednak dopuszczone jako żywność, a dzikich nie powinno się jeść wcale.

Czy mrówki są jadalne i gdzie się je jada?

Mrówki należą do najczęściej jadanych owadów na świecie. Według raportu FAO z 2013 r. błonkówki, czyli grupa obejmująca mrówki, osy i pszczoły, to jedna z głównych grup owadów jadalnych. W kuchni wykorzystuje się zarówno dorosłe mrówki, jak i ich jaja, larwy oraz poczwarki.

Trzy przykłady znane najlepiej to Meksyk, Tajlandia i Kolumbia.

Escamoles, czyli meksykański „kawior”

Escamoles to larwy i poczwarki mrówek z gatunku Liometopum apiculatum. Zbiera się je wiosną, głównie w środkowym Meksyku, z gniazd ukrytych pod ziemią, przy korzeniach agaw i kaktusów. Zbiór jest pracochłonny, a mrówki boleśnie gryzą, dlatego escamoles są drogie i podawane raczej od święta.

Zbieracze wracają do tych samych gniazd co roku i zostawiają część larw, żeby kolonia mogła się odbudować. Wyglądają one jak białe ziarenka ryżu lub kaszy. Najczęściej smaży się je na maśle z cebulą, czosnkiem, chili i ziołem epazote, a potem podaje w tortilli. Smak opisywany jest jako maślany, delikatnie orzechowy, a konsystencja przypomina miękki twarożek.

Mrówki tkaczki i ich jaja w Tajlandii

W północno-wschodniej Tajlandii i w Laosie popularne są mrówki tkaczki (Oecophylla smaragdina). To duże, rudawe mrówki, które budują gniazda z liści sklejonych jedwabiem. Kuchnia wykorzystuje głównie ich jaja i poczwarki, nazywane po tajsku kai mot daeng.

Trafiają do pikantnych sałatek, zup i omletów. Sezon przypada na porę suchą, zwykle od lutego do kwietnia. Dorosłe mrówki, które przy zbiorze dostają się do koszyka, dodają potrawie kwaśnej nuty, podobnej do soku z limonki.

Hormigas culonas z Kolumbii

W kolumbijskim departamencie Santander jada się hormigas culonas, czyli „mrówki z dużym tyłkiem”. To uskrzydlone królowe mrówek grzybiarek (Atta laevigata), zbierane w porze deszczowej, gdy wylatują z gniazd na lot godowy.

Mrówki moczy się w osolonej wodzie, a potem praży na glinianej patelni. Gotowe smakują chrupko i słono, trochę jak prażone orzeszki ziemne lub boczek. Sprzedaje się je w torebkach jako przekąskę.

Inne miejsca

W Australii rdzenni mieszkańcy tradycyjnie jedzą mrówki miodowe, których odwłoki wypełnione są słodkim nektarem. Zielone mrówki z północy tego kontynentu słyną z intensywnego, cytrusowego smaku. Mrówki pojawiały się też w menu niektórych restauracji fine dining w Europie i obu Amerykach, zwykle jako kwaśny akcent do dań. Więcej przykładów z różnych kontynentów zebraliśmy w przeglądzie owadów jadalnych na świecie.

Jak smakują mrówki?

Smak mrówek zależy od gatunku i stadium rozwoju:

• Dorosłe mrówki wielu gatunków są kwaśne i cytrynowe. Odpowiada za to kwas mrówkowy, którym bronią się przed wrogami.
• Larwy i poczwarki są łagodne, kremowe i lekko orzechowe, bo zawierają dużo tłuszczu, a mało kwasu.
• Prażone królowe mają smak chrupkiej, słonej przekąski z nutą orzechów.

Właśnie ten cytrusowy smak sprawił, że mrówki zainteresowały szefów kuchni. Mogą zastąpić odrobinę cytryny lub limonki, dodając jednocześnie chrupkości.

Czy mrówki są wartościowym jedzeniem?

Podobnie jak inne owady, mrówki i ich larwy dostarczają białka i tłuszczu. Dokładny skład bardzo zależy od gatunku i stadium: larwy i królowe są tłuste i sycące, a drobne robotnice to raczej przyprawa niż posiłek. W praktyce mrówki są jedzone dla smaku i tradycji, a nie jako główne źródło białka, bo zbiór jest pracochłonny, a porcje niewielkie.

Czy w Polsce można jeść mrówki?

Krótka odpowiedź: nie. W UE owady są „nową żywnością” i muszą przejść osobną ocenę bezpieczeństwa. Do tej pory dopuszczono cztery gatunki: świerszcza domowego, mącznika młynarka, szarańczę wędrowną i pleśniakowca lśniącego. Mrówek nie ma na tej liście, więc nie mogą być sprzedawane w Polsce jako żywność. Szczegóły opisujemy w przewodniku jakie robaki nadają się do spożycia.

Dlaczego nie jeść dzikich mrówek?

Mrówka z lasu czy ogrodu może wydawać się „naturalna”, ale to właśnie dzikie owady są najbardziej ryzykowne:

• Ugryzienia i kwas mrówkowy. Mrówki gryzą i pryskają kwasem, który podrażnia skórę, oczy i błony śluzowe. Niektóre gatunki mają też żądła.
• Pestycydy i zanieczyszczenia. Mrówki z ogrodu, trawnika czy pobocza mogły mieć kontakt z preparatami owadobójczymi, nawozami albo spalinami.
• Pasożyty. Dzikie owady mogą przenosić pasożyty i bakterie.
• Ochrona przyrody. Niektóre gatunki mrówek są w Polsce pod ochroną. Mrowiska pełnią w lesie ważną rolę i nie wolno ich niszczyć.

Do tego dochodzi alergia. Owady zawierają białka podobne do alergenów skorupiaków i roztoczy, a ugryzienia i użądlenia błonkówek u niektórych osób wywołują silne reakcje.

Owady, które możesz zjeść legalnie

Jeśli ciekawi Cię smak owadów, w Polsce możesz bezpiecznie spróbować gatunków hodowanych na żywność. Na początek dobrze sprawdzają się suszone świerszcze o łagodnym, orzechowym smaku. Doprawione solą i odrobiną soku z limonki dadzą Ci namiastkę kwaśnej, chrupkiej przekąski z Tajlandii. Pełny przegląd produktów znajdziesz na stronie owady jadalne.

Pamiętaj: jeśli jesteś uczulony na skorupiaki, mięczaki lub roztocza kurzu domowego, przed spróbowaniem owadów porozmawiaj z lekarzem.